Doxys

De reclameslogans liegen er niet om. Ontbijtkoekjes en ontbijtgranen, zouden garant staan voor een voedzaam en evenwichtig ontbijt omdat ze barsten van de granen, vezels, magnesium en vitamines.

Maar zijn deze koeken nu echt zo goed en gezond als ze beweren te zijn?Het antwoord luidt weinig verrassend beslist ‘nee’. "Dit product kan geen ontbijt vervangen en geldt ook niet als een evenwichtig tussendoortje. Ook al bevat het minder suiker dan andere koekjes, het blijven koekjes. De toevoeging van calcium en magnesium is niet eens nodig", argumenteert het Dieetteam van het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties (OIVO). "Dit type koekjes mikt op mensen die geen tijd hebben om te ontbijten."
Als je er toch voor kiest deze koekjes te eten bij het ontbijt, eet er dan een zuivelproduct bij (een glas melk of een yoghurtje) én een stuk fruit. Wij van Doxys raden u aan deze koeken zeker niet elke dag als ontbijt of tussendoortje te gebruiken.

Hoewel het klassieke ontbijt met brood nog steeds een vooraanstaande plaats inneemt, groeit ook in België de belangstelling voor ontbijtgranen of cereals. Tot de ontbijtgranen rekent men allerlei gebruiksklare graanproducten, die meestal met (warme of koude) melk gegeten worden. Ontbijtgranen zijn erg geëvolueerd sinds Kellogg’s zijn cornflakes (maïsvlokken) introduceerde in de V.S. en BircherBenner de muesli (dik geplette havermoutvlokken) in Zwitserland. Dat gebeurde rond de eeuwwisseling.
Wie de dag van vandaag op zoek gaat naar ontbijtgranen staat voor een moeilijker keuze, want van de aanvankelijk eenvoudige basisprodukten bestaan nu talrijke varianten.
Wanneer we weten dat de meeste Belgen kiezen voor "zoete" cereals met een lekker laagje honing, karamel of chocolade, kunnen we bij het gezondheidsaspect wel een vraagteken plaatsen.

Ontbijtgranen leveren , afhankelijk van de gebruikte graansoorten en de toevoegingen , een meer of minder belangrijke bijdrage in de voorziening van voedingsstoffen als koolhydraten, plantaardige eiwitten, voedingsvezel, B-vitamines en ijzer (zie tabel 1). In het algemeen zijn de cereals op basis van havermout en volle tarwe het rijkst voorzien van deze elementen. Producten op basis van rijst en maïs zijn er minder rijk aan.
Koolhydraten zijn het belangrijkste element in ontbijtgranen. Het totaal cijfer varieert van 62 tot 90 %.
Niet gesuikerde ontbijtgranen bevatten vooral koolhydraten in de vorm van zetmeel; het gehalte aan mono- en disacchariden ligt eerder laag : van 7 % in cornflakes tot 20 % in de gewone muesli. Door toevoeging van gedroogde vruchten verhoogt het suikergehalte tot 25-30 %, terwijl ook het vezelgehalte toeneemt.

In de gesuikerde ontbijtgranen, wat de meest gekozen formule is in ons land, wordt het aandeel van mono- en disacchariden erg groot : tussen 35 en 48% van het product bestaat uit suiker; zetmeel en de overige voedingsstoffen zijn relatief minder dens aanwezig. Sommige fabrikanten vangen dit op door het produkt aan te rijken met mineralen en vitamines. Het gehalte aan plantaardig eiwit en aan voedingsvezel blijft in alle gesuikerde producten echter laag.
Het verdient daarom de voorkeur zoveel mogelijk uit te gaan van niet gesuikerde cereals. Zelfs als men hieraan dan zelf wat suiker toevoegt komt men meestal lager uit dan in het handelsproduct.
Door toevoeging van melkproducten wordt de voedingswaarde aangevuld met dierlijk eiwit, kalk en vitamine B2.
Bij gebruik van volle melk of yoghurt komt hierdoor ook wat vet in het menu, hoofdzakelijk verzadigd vet. Het feit dat cereals aanzetten tot melkgebruik kan zeker een voordeel genoemd worden, zowel bij kinderen als bij ouderen.
Door toevoeging van fruit wordt het ontbijt verder aangevuld met vooral vitamine C en vezels.

Is een ontbijt met cereals uiteindelijk gezonder dan een klassiek ontbijt? Op deze vraag dient genuanceerd geantwoord. Het hangt er van af hoe dat klassieke ontbijt is samengesteld en welke keuze men maakt in de ontbijtgranen.
We berekenden concreet de voedingswaarde van twee klassieke en van twee cereal-ontbijten.

• Ontbijt 1: ‘continental breakfast’ met 2 sneetjes wit brood, boter, jam, 2 tassen koffie met melk en suiker;
• Ontbijt 2: ‘gevarieerd gezond broodontbijt’ met 2 sneetjes volkorenbrood, minarine, als beleg magere smeerkaas en jam, een tas halfvolle melk, koffie, een appel;
• Ontbijt 3: ‘muesli ontbijt’ met 45 g mueslivlokken, volle yoghurt, een appel.
• Ontbijt 4: ‘cornflakes ontbijt’ met 45 g gesuikerde kes, een tas volle yoghurt, een appel.

Resultaten  • De ontbijten leveren tussen 15 en 20 % van de dagelijks nodige energie voor de gekozen referentie.
• Beide "cereal-ontbijten" leveren minder energie, alhoewel ongeveer evenveel koolhydraten aanwezig zijn als in een klassiek broodontbijt. Het verschil zit vooral in de vetaanbreng : bij cereals wordt geen smeervet en geen beleg genomen. In die zin is een ontbijtgranenontbijt gezonder omdat het de meestal overdreven vetinname vermindert (maximum 20 energie % vet in de ontbijten 3 en 4). ‘Cereal’-ontbijten scoren hoog voor B-vitamines.
• Het gevarieerde ‘gezond broodontbijt’ levert over bijna heel de lijn de beste voedingsstoffenvoorziening, zowel voor eiwitten, kalk, ijzer en vezels; voor Bvitamines is de score heel behoorlijk. Het vetgehalte is hoger dan in een cerealontbijt, maar blijft binnen de aanbevelingen (lager dan 30 energie%), door gebruik van halfvolle zuivelproducten.
• Het muesli-ontbijt benadert de aanbreng van voedingsstoffen zoals in het gezonde broodontbijt, maar is vetarmer en energiearmer.
• Het cornflakes-ontbijt brengt beduidend minder eiwit en vezels aan dan de ontbijten met muesli en bruin brood;
het gehalte aan suiker is het hoogst. Voor ijzer en B-vitamines is het peil behoorlijk, dankzij de "aanrijking".
• Het klassiek ontbijt met wit brood voldoet het minst aan de aanbevelingen voor gezonde voeding : hoger vetgehalte, hoog verzadigd vet, hoog suikergehalte, weinig ijzer en B-vitamines, minder vezels dan in het bruin brood- en muesli-ontbijt, maar toch nog meer vezels dan in het cornflakes-ontbijt.

Besluit      Door het gebruik van ontbijtgranen wordt het vetgehalte in een ontbijt drastisch verlaagd, wat meestal een voordeel is. Volwaardige en niet gesuikerde graanvlokken, op basis van tarwe of havermout zijn te verkiezen boven gesuikerde, omwille van een betere eiwit- en vezelvoorziening en een lager suikergehalte.

Een gevarieerd ontbijt op basis van bruin of volkorenbrood verzekert over heel de lijn een nog iets betere aanvoer van voedingsstoffen. Een klassiek wit brood-boterjamontbijt voldoet het minst aan de aanbevelingen voor gezonde voeding.

Geschreven door suzanne